Ως νέα, μέρος της Gen-Z, της γενιάς του ’96, που μόλις έχει ολοκληρώσει τις σπουδές της και κάνει τα πρώτα διστακτικά της βήματα στην αγορά εργασίας, οι εξελίξεις μου φαίνονται κάπως ανησυχητικές, αλλά παράλληλα αποτελούν και μια πρόκληση.

Όταν ξεκίνησε όλη αυτή η ιστορία, αρκετοί άνθρωποι έχασαν τις δουλειές τους, άλλοι μπήκαν σε καθεστώς αναστολής εργασίας και άλλοι ξεκίνησαν να δουλεύουν από το σπίτι – ορισμένοι, μάλιστα, έχασαν τις δουλειές τους τελικά και σε αυτήν την περίπτωση. Είναι εμφανές, ότι αυτές οι αλλαγές θα έχουν μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην οικονομία όλων των χωρών.  

Επίσης, εξαιτίας της απομακρυσμένης εργασίας, θα μπορούσαμε να πούμε ότι αισθανόμαστε πιο έντονα το βάρος της φράσης «Evolve or die». Ας μην γελιόμαστε. Καταλαβαίνουμε πολύ καλά ότι αν δεν είμαστε αρκετά εξοικειωμένοι με την τεχνολογία ώστε να ξέρουμε ποιο κουμπί να μην πατήσουμε για να μην καταλήξουμε να κάνουμε share-screen, εν μέσω κάποιου meeting, και καταλάβει ο εργοδότης μας ότι εκείνην την ώρα παρακολουθούμε το Queen’s Gambit στο Netflix, μάλλον θα δυσκολευτούμε αρκετά στα χρόνια που έρχονται. Δεν χρειάζεται να είμαστε και tech-savvy, αλλά ας γνωρίζουμε τα βασικά. 

Οι κλάδοι που υποφέρουν

Εννοούμε, φυσικά, τους κλάδους της εστίασης, των αερομεταφορών και του τουρισμού, και της διασκέδασης. Γενικώς, οι κλάδοι που απαιτούν φυσική παρουσία σε έναν χώρο, θα είναι πιο δύσκολο να ανακάμψουν μόλις παρέλθει η εποχή του Covid. Σε αυτούς ανήκουν και οι κλάδοι της γεωργίας και της γεωπονίας, των κατασκευών, της εξόρυξης και των μεταλλευτικών εργασιών, καθώς και της πρόνοιας και της κοινωνικής εργασίας. 

Σύμφωνα με την έκθεση του Παγκόσμιου Ινστιτούτου McKinsey, οι καταναλωτές που έλαβαν μέρος στην έρευνα που διεξήγαγε απάντησαν πως το πρώτο πράγμα που θα ήθελαν να κάνουν μετά το πέρας του Covid είναι να ταξιδέψουν για αναψυχή. Εντούτοις, είναι αμφίβολο το αν οι τιμές για τους προορισμούς που τους ενδιαφέρουν θα παραμείνουν ίδιες. Το Ινστιτούτο προβλέπει πως τα επαγγελματικά ταξίδια θα μειωθούν κατά 20%, πράγμα που θα δυσκολέψει τις αεροπορικές εταιρείες οι οποίες στηρίζονται σημαντικά σε αυτά τα έσοδα. Με άλλα λόγια, αναμένεται να αυξήσουν τις τιμές για τα ταξίδια αναψυχής ώστε να καλύψουν το έλλειμμα από τα αυτά.  

Νέες ευκαιρίες για εργασία και οι κλάδοι που ανθίζουν 

Κάθε νόμισμα έχει δύο όψεις. Έτσι, ακόμη και σε αυτήν την δύσκολη κατάσταση, υπάρχουν και κάποιες προφανείς θετικές εξελίξεις. Για παράδειγμα, αναδύονται καινούργιοι κλάδοι και εξειδικεύσεις, ειδικά σε ό,τι έχει να κάνει με την τεχνολογία.  

Είναι αλήθεια πως ο κλάδος της τεχνολογίας ευνοήθηκε σημαντικά από τα αλλεπάλληλα lockdowns. Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και οι υπηρεσίες streaming μας συνόδευσαν σε όλη τη διάρκεια της καραντίνας και συνεχίζουν δυναμικά. Σύμφωνα με την McKinsey οι διαδικτυακές αγορές αυξήθηκαν σημαντικά και πάνω από το 60% των καταναλωτών που συμμετείχαν στην έρευνα απάντησε ότι θα διατηρήσει κάποιες από τις υπηρεσίες ψυχαγωγίας στις οποίες έκανε συνδρομές, κάτι που προβλέπεται να οδηγήσει, βέβαια, και σε μειωμένη ζήτηση για τους κινηματογράφους και τα θέατρα. 

Θετικές είναι οι προβλέψεις και για όσους κλάδους έχουν μεγαλύτερη δυνατότητα να λειτουργήσουν με τηλεργασία, όπως τα επαγγέλματα στην οικονομία και την ασφάλιση, στο management και στις τηλεπικοινωνίες.  

Οι φαρμακευτικές εταιρείες σημειώνουν, επίσης, ανοδική πορεία. Παράλληλα, γίνονται προσλήψεις στο Εθνικό Σύστημα Υγείας προσωπικού που θα βοηθήσει στον εμβολιασμό του πληθυσμού, αλλά και άλλων ειδικοτήτων. 

Ποιες είναι οι εκτιμήσεις για την εργασία στο μέλλον 

Για τους περισσότερους από εμάς η δουλειά μας ακολούθησε στο σπίτι. Και αυτό αναμένεται να συνεχιστεί και μετά το τέλος της πανδημίας. Γενικότερα, η τεχνολογία φαίνεται πως θα παίξει κομβικό ρόλο από εδώ και πέρα σε ό,τι αφορά την εργασία μας.  

Σύμφωνα με την έρευνα της Dell Inc. το 80% της Gen-Z ευελπιστεί να εργαστεί σε τομείς που αφορούν τις νέες τεχνολογίες, ενώ το 91% δήλωσε πως η τεχνολογία θα παίξει σημαντικό ρόλο στην επιλογή εργασίας. Επιπλέον, το 59% θεωρεί ότι η εργασία τους δεν θα συνεχίσει να υπάρχει με την ίδια μορφή στα επόμενα 20 χρόνια, εξαιτίας των αλλαγών που θα επιφέρει η τεχνολογία. 

Η τηλεργασία είναι μια νέα, παγκόσμια τάση η οποία, αν και αντιμετωπίζεται με κάποια δυσπιστία ακόμη στην Ελλάδα, δεν επηρέασε αρνητικά, αλλά σε ορισμένους τομείς αύξησε κιόλας την παραγωγικότητα των εργαζομένων. 

Σίγουρα υπάρχουν θετικά και αρνητικά στην εξ αποστάσεως εργασία. Για παράδειγμα, το να μην συναντάμε τους εργοδότες ή τους συνεργάτες μας δυσκολεύει σημαντικά στο να τους γνωρίσουμε καλύτερα ή να ενδυναμώσουμε τις σχέσεις μας μαζί τους. Ακόμη, ορισμένοι από εμάς δυσκολεύονται να εργάζονται συγκεντρωμένα και αποτελεσματικά χωρίς την πίεση (χρόνου, πίεση για αποδοτικότητα κ.ο.κ) που υπάρχει στο χώρο του γραφείου. Η αίσθηση ότι το σπίτι μας είναι παράλληλα ο χώρος εργασίας μας είναι πρωτόγνωρη για πολλούς από εμάς. Και κάπως παράξενη. Εκεί που επιστρέφαμε στο σπίτι για να ηρεμήσουμε, ξαφνικά η δουλειά μας βρίσκεται γύρω μας συνεχώς και αυτό μπορεί να μας αγχώσει τρομερά.   

Παρ’ όλα αυτά, η δυσκολία στις μετακινήσεις μας μειώνεται, εργαζόμαστε από ένα ασφαλές, οικείο και ήσυχο περιβάλλον και βρισκόμαστε πολύ περισσότερο στο σπίτι, με αποτέλεσμα να μπορούμε να αφιερώσουμε περισσότερο χρόνο στην οικογένειά μας.  

Όπως και να έχει, φαίνεται πως οι επιχειρήσεις θα κληθούν να προσαρμοστούν σε αυτήν την καινούργια κανονικότητα, αν θέλουν να επιβιώσουν. Το ίδιο και οι εργαζόμενοι οι οποίοι θα πρέπει να σκεφτούν ευέλικτα, δημιουργικά και, ενδεχομένως, να φρεσκάρουν τις γνώσεις τους σε ό,τι αφορά τους υπολογιστές και το διαδίκτυο.

Κακά τα ψέματα. Η πανδημία έχει πολύ σοβαρές επιπτώσεις σε κάθε έκφανση της ζωής μας και από ό,τι φαίνεται θα είναι μακροπρόθεσμες. Οι ανθρώπινες σχέσεις έχουν επηρεαστεί και αυτές σε μεγάλο βαθμό από την απόσταση μεταξύ των ανθρώπων, καθώς ο εγκλεισμός δεν αφήνει περιθώριο για κοινωνικές συναναστροφές. Τουλάχιστον όχι όπως τις έχουμε συνηθίσει.  

Το τέλος της χειραψίας δοκιμάζει τη φιλία

Δεν μπορούμε πια να δούμε από κοντά, πόσο μάλλον να αγγίξουμε, τους φίλους μας. Αλλά και οι νέες γνωριμίες είναι αμήχανες. Πάμε να δώσουμε εγκάρδια τα χέρια μας και – αφού θυμηθούμε σε τι εποχή ζούμε – μένουμε μετέωροι, κάνοντας κάτι σπασμωδικές κινήσεις που θυμίζουν «πέτρα, μολύβι, ψαλίδι, χαρτί».

Τελικά, ακουμπάμε τους αγκώνες μας κάπως ατσούμπαλα, αναζητώντας λίγη ανθρώπινη επαφή. Και ύστερα νιώθουμε κάπως περίεργα, γιατί η απόσταση ανάμεσά μας γίνεται σχεδόν απτή.Είναι πραγματικά συγκλονιστικό το πόσα μπορούμε να καταλάβουμε ο ένας για τον άλλον μέσα από μια απλή χειραψία.

Η οποία δεν είναι καθόλου απλή στ’ αλήθεια. Σύμφωνα με την Κριστίν Λεγκάρ, καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Ώστιν, η χειραψία αποτελεί μια «κυριολεκτική χειρονομία ανθρώπινης σύνδεσης».

Από μια χειραψία και μόνο μπορούμε να καταλάβουμε αν κάποιος είναι πρόσχαρος και ανοιχτός χαρακτήρας, αν έχει αυτοπεποίθηση ή αν αδιαφορεί εντελώς για τη γνωριμία μαζί μας. Βέβαια, αυτή η χειρονομία είναι τόσο εδραιωμένη που μάλλον δεν πρόκειται να εκλείψει σύντομα.

Το θέμα που μας καίει είναι το τι έχει κάνει τελικά η πανδημία στη φιλία.

Οι φιλίες δοκιμάζονται στην εποχή της πανδημίας

Και ξαφνικά, εκεί που μιλάτε για το πόσο hot είναι ο Henry Cavill ως Witcher και πόσο ανυπομονείτε για τη δεύτερη σεζόν, η φίλη ή ο φίλος σου σταματάει να απαντάει στα μηνύματα. Και κάπου εκεί αρχίζει να σε πιάνει κρύος ιδρώτας. Γιατί δεν απαντάει; Μήπως γλίστρησε στο μπάνιο; Έπιασε φωτιά το διαμέρισμα; Ακόμη χειρότερα… Μήπως έκανες εσύ κάτι;

Παρόμοιες ανησυχίες έχουν αρκετοί άνθρωποι πλέον, καθώς η απομόνωση στο σπίτι δεν μας βοηθάει να εκτονώνουμε την ενέργειά μας και να μην κλεινόμαστε στο κεφάλι μας. Δεν έχουμε διαφορετικά ερεθίσματα και αυτό οδηγεί στο να κάνουμε replay στο μυαλό μας τις πιο πρόσφατες, διαδικτυακές, ως επί το πλείστον, κοινωνικές μας διαδράσεις. Έτσι, αγχωνόμαστε και μπορεί να νιώθουμε ότι οι φίλοι μας μας αποφεύγουν εσκεμμένα.

Σύμφωνα με την Kat Vellos (Connection Coach) υπάρχουν τέσσερα στοιχεία που οφείλουμε να λαμβάνουμε υπόψιν, αν θέλουμε μια φιλία να πετύχει. Αυτά είναι η σωματική εγγύτητα, η συχνή διάδραση, μια παρόμοια στάση απέναντι στη ζωή και η δέσμευση ότι θα είμαστε εκεί ο ένας για τον άλλον.

Όταν, λοιπόν, δεν μπορούμε να συναντηθούμε πια με τους φίλους μας και δεν κάνουμε μαζί τις δραστηριότητες που μας αρέσουν, είναι απολύτως λογικό να αισθανόμαστε ότι έχουμε απομακρυνθεί από εκείνους.

Επίσης, δεν μπορούμε να είμαστε κολλημένοι σε μια οθόνη υπολογιστή συνέχεια. Ακόμη και οι διαδικτυακές συνομιλίες έχουν γίνει πολύ κουραστικές για κάποιους.

Παρ’ όλα αυτά, η φιλία είναι και κάπως αβέβαιη. Όπως υποστηρίζει η Marisa Franco, ψυχολόγος που ειδικεύεται στη συγκεκριμένη μορφή σχέσεων, μια φιλία δεν είναι ακριβώς όπως μια ερωτική ή μια οικογενειακή σχέση. Σε αυτές τις περιπτώσεις υπάρχουν πολύ συγκεκριμένες δεσμεύσεις και προσδοκίες.

Τουτέστιν, αν κάποιος θέλει να σταματήσει να είναι φίλος σου, μπορεί απλά να εξαφανιστεί, χωρίς να σου κάνει ολόκληρη σκηνή χωρισμού.   

Κοντινοί φίλοι και απλοί γνωστοί

Φυσικά κάθε φιλία δεν είναι ίδια. Σύμφωνα με τον Wolfgang Krüger, ο οποίος είναι ψυχοθεραπευτής, υπάρχει ένας διαχωρισμός ανάμεσα σε κοντινή και χαλαρή φιλία.

Για παράδειγμα, άτομα με τα οποία παίζεις μαζί ποδόσφαιρο ή παρακολουθείς έναν αγώνα, με τα οποία είσαι στην ίδια χορωδία ή στο ίδιο μάθημα μπαλέτου, με τα οποία είστε συνεργάτες και με τα οποία μπορεί να βρεθείς περιστασιακά για έναν καφέ, θεωρούνται πιο χαλαρές επαφές στη ζωή σου. Και αυτές είναι που κινδυνεύουν περισσότερο να χαθούν όσο διαρκεί η πανδημία.

Όσο για τους κοντινούς μας φίλους πρέπει να θυμόμαστε ότι αλλάζουν και εκείνοι, αλλά και εμείς όσο περνούν τα χρόνια. Μπορεί, λοιπόν, να αρχίζουμε να απομακρυνόμαστε από εκείνους με έναν «φυσικό» τρόπο, τώρα που υπάρχει και μια απόσταση ανάμεσά μας. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα την αρχή του τέλους για τη φιλία μας.

Πάντως, καλό είναι να μην κάνουμε υποθέσεις για το τι σκέφτονται εκείνοι. Και αν έχουμε αμφιβολίες, μπορούμε πάντα να κάνουμε μια συζήτηση μαζί τους.

Πώς να κρατήσεις ζωντανές τις φιλίες σου

1. Συζήτησε με τους φίλους σου

Υπάρχει μια μαγική συσκευή που μας επιτρέπει να επικοινωνούμε ακόμη και είμαστε μακριά. Λέγεται τηλέφωνο. Αν έχεις, λοιπόν, πολύ καιρό να μιλήσεις με τους φίλους σου, δεν χρειάζεται να περιμένεις τον Μωάμεθ να πάει στο βουνό. Κάνε ένα τηλέφωνο και άκου προσεκτικά όσα έχουν να σου πουν, χωρίς να βιάζεσαι να τους βομβαρδίσεις με τα δικά σου νέα. Πόσα νέα να έχει κανείς όταν καθημερινά είναι σε τέσσερις τοίχους, εξάλλου;

2. Μην κρατάς άμυνες

Μίλα στους φίλους σου όσο ειλικρινά και ανοιχτά θα τους μιλούσες και από κοντά. Μοιραστείτε τις ανησυχίες σας και προσπαθήστε να βοηθήσετε ο ένας τον άλλον για να αισθανθείτε καλύτερα. Το να μοιραστείτε τα συναισθήματά σας μόνο καλό μπορεί να κάνει στη φιλία σας.

3. Στείλε ένα άκυρο meme

Έτσι, χωρίς λόγο. Σε άκυρη ώρα (καλό θα ήταν να αποφύγεις τα χαράματα). Απλά επειδή μπορείς. Δεν θα σου πάρει πάνω από δύο δευτερόλεπτα και θα σου δώσει μια καλή ευκαιρία να ανοίξεις συζήτηση με τους φίλους σου.

4. Πρότεινε ένα βιβλίο ή μια σειρά

Αυτός θα είναι και ένας καλός τρόπος να αισθανθείτε ότι κάνετε κάτι παρέα και πάλι. Θα έχετε ένα κοινό θέμα που θα μπορέσει να γίνει ο πυρήνας των μελλοντικών σας συζητήσεων ή η αρχή τους.

Το σημαντικό είναι να προσπαθούμε να μειώνουμε τα επίπεδα της απομόνωσης που βιώνουμε. Ευτυχώς, υπάρχουν αρκετοί τρόποι για να το καταφέρουμε. Τέλος, οι φίλοι μας μάλλον αισθάνονται το ίδιο με εμάς. Είναι εξίσου απομονωμένοι και μπορεί και εκείνοι να αγχώνονται για το τι σκεφτόμαστε εμείς. Η σωστή επικοινωνία μεταξύ μας, είναι λοιπόν το κλειδί για να ενδυναμώσουμε αυτές τις σχέσεις.

Μην ξεχνάς ότι η φιλία είναι ένας κήπος που έχει ανάγκη και αυτή την δική της φροντίδα.