Το διάστημα παραμένει ένας τόπος εν πολλοίς αχαρτογράφητος, άγνωστος και αχανής, κι όμως, ένας τόπος ο οποίος έχει απασχολήσει και εμπνεύσει όσο κανέναν, από την επιστημονική και τεχνολογική κοινότητα μέχρι το χώρο της λογοτεχνίας και του κινηματογράφου.

10 (fun) facts για το Διάστημα

Ήξερες ότι…

1.Το διάστημα είναι εντελώς αθόρυβο;

Σε αντίθεση με τη Γη, όπου τα ηχητικά κύματα μπορούν να ταξιδέψουν στον αέρα, το διάστημα είναι ένα κενό χωρίς μόρια για τη μεταφορά του ήχου. Για παράδειγμα, όταν συμβαίνει μια έκρηξη – και αυτό μπορεί να είναι συχνότερο απ’όσο νομίζεις – όσο δυνατή κι αν είναι, παραμένει ανήκουστη στην απεραντοσύνη του διαστήματος.

2.Το διάστημα είναι, εξ όσων μπορούμε να δούμε μέχρι σήμερα, ατελείωτο, αλλά επίσης επεκτείνεται συνεχώς;

Το σύμπαν διαστέλλεται με εκπληκτικό ρυθμό, με τους γαλαξίες να απομακρύνονται ο ένας από τον άλλο. Αυτή η ανακάλυψη έφερε επανάσταση στην κατανόησή μας για το σύμπαν και οδήγησε στη θεωρία του Big Bang.

3.Η παραμονή των αστροναυτών στο διάστημα αλλάζει τη φυσιογνωμία τους;

Στη μηδενική βαρύτητα, τα υγρά στο σώμα τείνουν να ανακατανέμονται, προκαλώντας το πρόσωπο να φαίνεται πρησμένο. Αυτό το φαινόμενο είναι γνωστό ως «μετατόπιση υγρών».

4.Το διάστημα δεν είναι απλώς ένα κενό, το οποίο διαταράσσει η ύπαρξη του ηλιακού συστήματος, αλλά είναι γεμάτο με αμέτρητα ουράνια σώματα;

Στην πραγματικότητα, υπάρχουν περισσότερα αστέρια στο σύμπαν από όσο κόκκοι άμμου σε όλες τις παραλίες της Γης. Ο τεράστιος αριθμός των αστεριών είναι απόδειξη της μη πεπερασμένης φύσης του σύμπαντος.

5.Παρ’ότι συχνά σκεφτόμαστε το διάστημα ως ένα σκοτεινό μέρος, δεν είναι σε απόλυτο σκοτάδι;

Το διάστημα είναι γεμάτο με κοσμική ακτινοβολία υποβάθρου, μια αμυδρή λάμψη που έχει απομείνει από τη… Μεγάλη Έκρηξη. Αυτή η ακτινοβολία είναι ένα απομεινάρι της παιδικής ηλικίας του σύμπαντος και παρέχει πολύτιμες γνώσεις για την προέλευσή του.

6.Το διάστημα φιλοξενεί μερικά πραγματικά ακραία περιβάλλοντα;

Για παράδειγμα, υπάρχουν μέρη στο σύμπαν όπου η θερμοκρασία μπορεί να φτάσει τους 10 εκατομμύρια βαθμούς Κελσίου! Αυτές οι καυτές περιοχές είναι γνωστές ως κβάζαρ και τροφοδοτούνται από υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες.

7.Οι αστροναύτες βιώνουν απώλεια οστών και μυών λόγω της έλλειψης αντίστασης;

Στην πραγματικότητα, μπορούν να χάσουν έως και 1-2% της οστικής μάζας τους κάθε μήνα. Γι’ αυτό η άσκηση είναι ζωτικής σημασίας κατά τις διαστημικές αποστολές μεγάλης διάρκειας, όπως επίσης και η προετοιμασία τους πριν από την επιχείρηση.

8.Το διάστημα δεν αφορά μόνο αστέρια και πλανήτες, αλλά, επίσης παράξενα φαινόμενα;

Ένα τέτοιο φαινόμενο είναι μια μαύρη τρύπα, μια περιοχή του διαστήματος με τόσο έντονη βαρύτητα που τίποτα, ούτε καν το φως, δεν μπορεί να ξεφύγει από την αντίληψή της. Οι μαύρες τρύπες εξακολουθούν να αιχμαλωτίζουν την προσοχή των επιστημόνων και να αμφισβητούν την κατανόησή μας για το σύμπαν…

9.Το σύμπαν είναι ένας θησαυρός μυστηρίων και ένα από τα πιο περίπλοκα αποκτήματά του είναι η σκοτεινή ύλη;

Η σκοτεινή ύλη είναι μια αόρατη ουσία που δεν αλληλεπιδρά με το φως ή άλλες μορφές ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας. Η ύπαρξή της συνάγεται μέσω των βαρυτικών της επιδράσεων με την ορατή ύλη, καθιστώντας τη ένα από τα μεγαλύτερα αινίγματα στην αστροφυσική.

10.Τα ταξίδια στο διάστημα επηρεάζουν τον χρόνο;

Λόγω του φαινομένου της διαστολής του χρόνου, οι αστροναύτες που περνούν εκτεταμένες περιόδους στο διάστημα γερνούν ελαφρώς πιο αργά από εκείνους στη Γη. Αυτό σημαίνει ότι όσοι τολμηροί κάνουν αποστολές στο διάστημα, επιστρέφουν κατά τι νεότεροι από τους ομολόγους τους στη Γη.

Αυτά τα fun facts για χαράζουν μόνο την επιφάνεια των θαυμάτων που βρίσκονται εν εξελίξει πέρα από τον πλανήτη μας. Το σύμπαν είναι ένα τεράστιο, μυστηριώδες και συνεχώς εξελισσόμενο τοπίο, στο οποίο διαφορετικοί κόσμοι και χρόνοι συναντιούνται σε απόλυτη ησυχία και μυστικότητα…

Προσωπικά, θα ήθελα να κοιμάμαι ακόμη και για να μου κλείσει ο οδοντίατρος την τρύπα στο δόντι. Πόσο μάλλον, αν έπρεπε να αγγίξει κάποιος τον εγκέφαλό μου.

Φαίνεται, ωστόσο ότι η συγκεκριμένη διαδικασία, και γενικότερα η νευροχειρουργική, ολοένα και εξελίσσεται, αν κρίνουμε και από την ανακάλυψη του «χαρούμενου μέρους του εγκεφάλου» από τους ερευνητές του Emory School of Medicine.

Προτού μιλήσουμε σχετικά με την ανακάλυψή τους, ας δούμε, όμως, τι ακριβώς είναι η κρανιοτομή.

Τι είναι η κρανιοτομή;

Η κρανιοτομή είναι μια χειρουργική επέμβαση κατά την οποία ένα μέρος του οστού του κρανίου αφαιρείται, αφήνοντας εκτεθειμένο τον εγκέφαλο. Το κόκαλο μπαίνει και πάλι στη θέση του μετά το πέρας του χειρουργείου.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, γίνεται χρήση υπολογιστών, συστημάτων με εικόνες και ο εγκέφαλος σκανάρεται, προκειμένου να εντοπιστεί το ακριβές σημείο που χρειάζεται επέμβαση, αλλά και για να μπορέσουν οι γιατροί να σχεδιάσουν την πρόσβαση σε δύσκολες περιοχές.

Η κρανιεκτομή, από την άλλη, είναι μια διαδικασία κατά την οποία το κόκαλο που αφαιρέθηκε, δεν αποκαθίσταται.

Η κρανιοτομή εφαρμόζεται για μια ποικιλία τραυματισμών και ασθενειών που επηρεάζουν τον εγκέφαλο. Για παράδειγμα, εφαρμόζεται σε περιπτώσεις που οι ασθενείς πάσχουν από:

• Όγκους στον εγκέφαλο
• Αιματώματα
• Ανευρύσματα
• Μολύνσεις
• Επιληψία

Πώς λειτουργεί η διαδικασία;

Ας δούμε, εν συντομία, πώς περίπου λειτουργεί αυτή η διαδικασία. Όπως προαναφέρθηκε, υπάρχουν περιπτώσεις κατά τις οποίες ο ασθενής πρέπει να παραμείνει ξύπνιος κατά την κρανιοτομή. Έτσι, ο ασθενής μιλά, διαβάζει ή κινείται, ώστε να βοηθήσει τους γιατρούς να εντοπίσουν την πιο ασφαλή διαδρομή για την περιοχή που χρειάζεται επέμβαση. Μάλιστα, λαμβάνονται υπόψη τα χόμπι και η εργασία του ασθενούς.

Φυσικά, υπάρχουν κομμάτια του εγκεφάλου που είναι πάνω κάτω τα ίδια για όλους, όπως το σημείο που αφορά την ομιλία. Αλλά, ο εγκέφαλος ενός βιολινιστή διαφέρει από αυτόν ενός πιανίστα, για παράδειγμα. Οπότε, ο ασθενής παίζει το όργανο κατά τη διάρκεια του χειρουργείου, ώστε να μην επηρεαστεί αυτή η λειτουργία.

Παρά το γεγονός ότι ο ασθενής ναρκώνεται για την αφαίρεση του οστού και στη συνέχεια δεν νιώθει καθόλου πόνο, η κρανιοτομή είναι απίστευτα αγχωτική. Τόσο για εκείνον, όσο και για τους γιατρούς. Κάπου εδώ έρχεται να βοηθήσει η ανακάλυψη που προαναφέραμε.

Το «χαρούμενο μέρος» στον εγκέφαλο

Οι μελετητές του Emory School of Medicine, με επικεφαλής την επίκουρη καθηγήτρια νευροχειρουργικής, Kelly Bijanki, φαίνεται πως ανακάλυψαν το «χαρούμενο μέρος» του εγκεφάλου. Ανέδειξαν ότι ένα ηλεκτρικό ερέθισμα σε μια συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου (cingulum bundle) μπορεί να βελτιώσει τη διάθεση των ασθενών. Ακόμη και να προκαλέσει γέλιο. Κατά τη διάρκεια μιας κρανιοτομής, ένα τέτοιο ερέθισμα θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά το άγχος των ασθενών.

Καθώς τα όρια των θεραπειών με φάρμακα για νευροψυχικές διαταραχές έχουν αρχίσει να φαίνονται ξεκάθαρα, οι θεραπείες με νευροχειρουργική έχουν αρχίσει να κερδίζουν έδαφος. Βέβαια, οι συγκεκριμένες διαδικασίες δεν χρησιμοποιούνται εκτενώς σε αρκετές περιπτώσεις. Η μελέτη των ερευνητών του Emory ανέδειξε ότι η νευροδιαμόρφωση θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να καταπολεμήσει ακόμη και αγχώδεις διαταραχές.

Είναι σημαντικό να αναφερθεί πως το δείγμα της συγκεκριμένης έρευνας ήταν εξαιρετικά μικρό. Συνεπώς, δεν μπορεί να υποστηριχθεί με σιγουριά η αποτελεσματικότητα της συγκεκριμένης διαδικασίας. Ωστόσο, η έρευνα προσφέρει μερικές καλές πρώτες ενδείξεις σχετικά με το τι θα μπορούσε να προσφέρει αυτή η μέθοδος, τόσο σε επεμβάσεις κρανιοτομής, όσο και σε άλλες περιπτώσεις.

Όπως και να έχει, θα είναι πολύ καλό αν το άγχος των ασθενών σε τέτοιες επεμβάσεις θα μπορούσε να μειωθεί από κάποιον εξωτερικό παράγοντα. Είναι σίγουρο ότι οι ασθενείς θέλουν να βοηθήσουν τους γιατρούς με τη διαδικασία (εφόσον θέλουν να προστατεύσουν και τις λειτουργίες του εγκεφάλου τους), αλλά σίγουρα είναι δύσκολο να παραμείνουν ψύχραιμοι.

Σε ένα πρώτο επίπεδο, δεν είναι κάτι παραπάνω από αυτό που ορίζει η λέξη: το αντίθετο της ύλης, του συνόλου, δηλαδή, των ατόμων, σωματιδίων από τα οποία φτιάχνονται τα πάντα στο σύμπαν.

Πιο συγκεκριμένα, όπως διεπίστωσε ο Paul Dirac, Νομπελίστας για το 1933, για κάθε σωματίδιο υπάρχει το αντίστοιχο αντισωματίδιο, πανομοιότυπό του, αλλά με αντίθετο φορτίο.

Για παράδειγμα, για κάθε ηλεκτρόνιο, θα πρέπει να υπάρχει και ένα αντιηλεκτρόνιο, το οποίο μετέπειτα ονομάστηκε ποζιτρόνιο. Αυτή η ανακάλυψη σήμαινε την πιθανότητα να υπάρχουν γαλαξίες ολόκληροι φτιαγμένοι από αντιύλη.

Το πρόβλημα, όμως, είναι το εξής:

Το Big Bang, το φαινόμενο το οποίο είναι υπεύθυνο για την επέκταση του σύμπαντος μέσα από μια έκρηξη, παρήγαγε ισόποση ύλη και αντιύλη.

Αυτές οι δύο μεταξύ τους έχουν την ιδιότητα να αλληλοεξουδετερώνονται. Επομένως, όταν συνέβαινε το Big Bang, οι δύο τους θα έπρεπε να έχουν συνδυαστεί, και άρα να εξουδετερώσουν η μία την άλλη, αφήνοντας πίσω τους μόνο φως.

Κι όμως· ενώ η ύλη υπάρχει παντού, η αντιύλη είναι πολύ δύσκολο να βρεθεί στο σύμπαν, γεγονός που σημαίνει ότι, με κάποιον τρόπο, η ύλη επικράτησε στις πρώτες εκείνες στιγμές της δημιουργίας του κόσμου, και επιπλέον, ότι είναι πιθανόν να βρίσκεται κάπου αλλού.

Επομένως, η μελέτη της συμπεριφοράς του φαινομένου μπορεί να αποτελέσει ένα κλειδί για την περαιτέρω κατανόηση του σύμπαντος, και να απαντήσει σε ερωτήματα για το Big Bang, αλλά και το πώς προέκυψε!

CERN & Αντιύλη

Η έρευνα για το φαινόμενο είναι ένα από τα μεγαλύτερα έργα που πραγματοποιούνται στο CERN, το ευρωπαϊκό εργαστήριο έρευνας για τη σωματιδιακή φυσική.

Με λίγα λόγια, το CERN είναι ένας χώρος εγκαταστάσεων ο οποίος προσφέρει τις απαραίτητες εγκαταστάσεις (κυρίως επιταχυντές) για τη διενέργεια πειραμάτων που στόχο έχουν την κατανόηση του σύμπαντος, απαντώντας στην ερώτηση «Από ποιά σωματίδια αποτελείται το σύμπαν και πώς αλληλεπιδρούν μεταξύ τους;».

Για να διερευνηθούν οι ιδιότητές της αντιύλης, οι πειραματικοί φυσικοί συναντούσαν επί πολλά έτη ένα μεγάλο εμπόδιο, την ελάχιστη διαθεσιμότητά της και την εξαιρετικά βραχύχρονη επιβίωσή της, εξαιτίας της εξουδετέρωσής της από την επαφή της με την ύλη.

Ως εκ τούτου, η αντιύλη θα πρέπει να δημιουργηθεί σε συνθήκες εργαστηρίου, και το μοναδικό μέρος στον κόσμο έως και σήμερα, στο οποίο θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί αυτό, είναι το CERN.

Αυτό, λοιπόν, και έγινε.

Ο Καθηγητής Jeffrey Hangst, ο οποίος έχει αφιερώσει τα τελευταία 30 χρόνια της ζωής του στην έρευνα της αντιύλης, κατάφερε με την ομάδα του να συστηματοποιήσει την κατασκευή ατόμων αντι-υδρογόνου σε μορφή αερίου.

Αυτή δεν είναι μία καινούρια ανακάλυψη. Το γεγονός όμως, και μόνο, ότι η ανθρωπότητα διαθέτει ποσότητες σε αντιύλη οι οποίες έχουν αρκετή διάρκεια έτσι ώστε να χρησιμοποιηθούν σε πειραματικές συνθήκες, επέτρεψε τον σχεδιασμό του πειράματος του Hangst.

Το πείραμα της βαρύτητας

Για να μπορέσει να διερευνηθεί το πού διαφέρει η αντιύλη από την ύλη, προκειμένου να προοδεύσουν τα ευρήματα σχετικά με την κοσμολογία, οι φυσικοί ξεκίνησαν ελέγχοντας θεμελιώδη αξιώματα της φυσικής, όπως για παράδειγμα η θεωρία της γενικής σχετικότητας του Albert Einstein.

Σύμφωνα με αυτή, κάθε αντικείμενο ίσης μάζας έχει και ίδιο βάρος. Επομένως, εμφανίζει και την ίδια επιτάχυνση σε συνθήκες βαρύτητας. Ως εκ τούτου, ύλη και αντιύλη θα πρέπει να συμπεριφέρονται βαρυτικά με τον ίδιο τρόπο: πέφτοντας προς τα κάτω.

Αν, όμως, η αντιύλη συμπεριφέρονταν αντίθετα από την ύλη, αυτό θα σήμαινε ότι, όταν εκτίθεται στη δύναμη της βαρύτητας, θα έπρεπε κινείται προς τα πάνω αντί να πέφτει προς τα κάτω.

Αυτό μάλιστα, θα πυροδοτούσε και την αναζήτηση εξηγήσεων για το πού μπορεί να πήγε η αντιύλη που δημιουργήθηκε στο Big Bang: σε ένα αντι-σύμπαν που κατοικείται από αντι-σωματίδια.

Έως ότου ένα φαινόμενο παρατηρηθεί και ελεγχθεί πειραματικά, είναι αδύνατον να διαθέτουμε μία τεκμηρι ωμένη απάντηση για το πώς συμπεριφέρεται. Ακριβώς αυτό, λοιπόν, συνέβη και στο πείραμα του Hangst, τα αποτελέσματα του οποίου δημοσιεύθηκαν στις 27 Σεπτεμβρίου 2023, στο επιστημονικό περιοδικό Nature.

Άτομα αντιυδρογόνου συγκεντρώθηκαν, απομονώθηκαν και αφέθηκαν να πέσουν, για να διαπιστωθεί η κίνησή τους. Τα σωματίδια αυτά είναι ιδανικά για χρήση σε τέτοιου είδους πειράματα, καθώς δεν διαθέτουν ηλεκτρικό φορτίο.

Αυτό που επιβεβαιώθηκε ήταν ότι η αντιύλη κινείται με τον ίδιο τρόπο με την ύλη όταν βρίσκεται σε συνθήκες βαρύτητας. Από μία πλευρά, αυτό μπορεί να είναι απογοητευτικό, καθώς δεν επιτεύχθηκε κάποια πρόοδος στην κατανόηση του γιατί η αντιύλη σπανίζει στο σύμπαν.

Από μια άλλη πλευρά, όμως, είναι σπουδαίας σημασίας, διότι ανοίγει τις πύλες στην κατανόηση ενός κομβικού μυστηρίου της φυσικής. Μπορεί να μην απαντά σε ερωτήματα για τη γέννηση του σύμπαντος, παρόλα αυτά, μας φέρνει πιο κοντά στην αποκρυπτογράφηση της αντιύλης.

Στα επόμενα βήματα, η ερευνητική ομάδα φιλοδοξεί να ασχοληθεί με την επιτάχυνση της βαρύτητας που εμφανίζει το φαινόμενο.

Το γεγονός ότι η σωματιδιακή φυσική εμφανίζει μια σταθερή πρόοδο προξενεί μεγάλο ενθουσιασμό και περιέργεια.

Φαινόμενα τα οποία εμπειρικά και διαισθητικά εκδηλώνονται στα μήκη και τα πλάτη του βίου του ανθρωπίνου είδους ποσοτικοποιούνται και ορίζονται με τρόπο τέτοιο που η ανθρωπότητα πλησιάζει όλο και εγγύτερα σε απαντήσεις για τα συστατικά στοιχεία της ίδιας της δημιουργίας της. Κι αυτό είναι μαγικό.

Και μόνο η φράση «μαύρη πανώλη» ήταν αρκετή για να προκαλέσει το φόβο στις καρδιές των ανθρώπων. Και τώρα που μπήκαμε στο κατάλληλο mood, έχει έρθει η ώρα να μάθετε ότι πρόσφατα βρέθηκε το αρχαιότερο στέλεχος του ιού που προκάλεσε τη μαύρη πανώλη στα οστά ενός εκ των θυμάτων του.

Αλλά πριν εμβαθύνουμε στην ανακάλυψη, ας αρχίσουμε από τα πολύ βασικά.

Από πού προέρχεται η πανώλη;

Η μαύρη πανώλη συγκεκριμένα υπήρξε ένα ζοφερό κεφάλαιο στην ιστορία της Ευρώπης και της Ασίας το οποίο διήρκησε στην Ευρώπη από το 1347 μέχρι το 1351. Αλλά δεν είναι η μοναδική περίπτωση πανώλης στην ιστορία.

Για πολλά χρόνια η προέλευση της πανώλης παρέμενε άγνωστη. Αλλά το 1894, ο Alexandre Yersin ανακάλυψε το βακτήριο που ευθύνεται για την ασθένεια. Ονομάστηκε Yersinia pestis. Το βακτήριο λειτουργεί απενεργοποιώντας το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού, κάτι που του επιτρέπει να πολλαπλασιαστεί ανενόχλητο στη συνέχεια.

Η μετάδοσή της

Πολλά μικρόσωμα ζώα, όπως οι αρουραίοι, οι λαγοί, οι σκίουροι κ.τ.λ., λειτούργησαν ως ξενιστές για τον ιό. Και ενώ για καιρό θεωρούνταν ότι οι αρουραίοι που ζούσαν στις πόλεις ήταν η βασική αιτία για την εξάπλωση της πανώλης στους ανθρώπους, οι επιστήμονες ανακάλυψαν πρόσφατα ότι ένα συγκεκριμένο είδος ψύλλου που ζει στο τρίχωμα των αρουραίων ήταν η κυριότερη αιτία.

Η πανώλη χωρίζεται στη βουβωνική, την πνευμονική και την σηψαιμική πανώλη.

Οι επιστήμονες πίστευαν ότι ξεκίνησε στην Ασία περισσότερα από 2.000 χρόνια πριν και πως κατέληξε στην Ευρώπη μέσω των εμπορικών πλοίων. Ωστόσο, από πιο πρόσφατες έρευνες αναδεικνύεται το γεγονός ότι το παθογόνο που προκάλεσε τη μαύρη πανώλη είναι πολύ πιθανό να υπήρχε στην Ευρώπη ήδη από το 3.000 π.Χ.

Η μαύρη πανώλη ήταν τρομακτικά μεταδοτική και οι άνθρωποι που έπασχαν από την ασθένεια πέθαιναν εξαιρετικά γρήγορα. Στον Μεσαίωνα η ασθένεια οδήγησε στο θάνατο περίπου 25 εκατομμύρια ανθρώπους, και αυτό μόνο στην Ευρώπη.

Η σύγχρονη ανακάλυψη του βακτηρίου που προκάλεσε τη μαύρη πανώλη

Πιο συγκεκριμένα, ανακαλύφθηκε πρόσφατα το παλαιότερο μέχρι στιγμής στέλεχος του βακτηρίου Y. pestis το οποίο φαίνεται να πρωτοεμφανίστηκε 7.500 χρόνια πριν. Μέχρι τώρα, το παλαιότερο στέλεχος είχε εντοπιστεί σε έναν σκανδιναβικό ομαδικό τάφο 5.000 ετών. Ο κυνηγός-συλλέκτης στα οστά του οποίου ανακαλύφθηκε το στέλεχος ήταν 20-30 ετών όταν απεβίωσε. Το σώμα του βρέθηκε στη σημερινή Λετονία και χρονολογείται επίσης στα 5.000 έτη.

Οι επιστήμονες υποθέτουν ότι μάλλον κάποιος αρουραίος δάγκωσε τον άνθρωπο και του μετέδωσε την ασθένεια. Υποθέτουν, επίσης, ότι μπορεί να έζησε για καιρό με την ασθένεια, εξαιτίας της ποσότητας βακτηρίων που βρέθηκαν στο σώμα του.

Το γονιδίωμα του στελέχους μοιάζει αρκετά με τον τύπο της πανούκλας που σάρωσε την Ευρώπη, αλλά, από ό,τι φαίνεται, η ασθένεια από την οποία έπασχε ο κυνηγός-συλλέκτης δεν δρούσε ιδιαίτερα γρήγορα και δεν ήταν τόσο μεταδοτική. Μάλιστα, οι άνθρωποι που βρίσκονταν θαμμένοι κοντά στον κυνηγό δεν είχαν προσβληθεί από το βακτήριο και η ταφή του ίδιου είχε γίνει προσεκτικά.

Από αυτό το αρχαίο στέλεχος του ιού έλειπε ένα πολύ βασικό στοιχείο. Έλειπε το γονίδιο που θα του επέτρεπε να περάσει από τους αρουραίους στους ψύλλους και από εκεί στους ανθρώπους. Δεν είχε δηλαδή τον τρόπο να μεταδοθεί γρήγορα και αποτελεσματικά. Μέσα στην πορεία των ετών το Y. pestis μεταλλάχθηκε αρκετά, ώστε να αποκτήσει εκείνα τα χαρακτηριστικά που θα του επέτρεπαν να εξαπλωθεί, αντικαθιστώντας τους παλιούς, πιο αδύναμους τύπους του ιού.

Σήμερα

Σήμερα είναι κάπως περίεργο να σκεφτόμαστε ότι υπάρχουν ακόμη περιπτώσεις πανώλης που εμφανίζονται σποραδικά σε διάφορες περιοχές του κόσμου. Ωστόσο, όσο εξελίχθηκε ο ιός, τόσο εξελιχθήκαμε και εμείς. Και σήμερα γνωρίζουμε τη μεγάλη σημασία της καθαριότητας, των τακτικών εξετάσεων, αλλά και ότι τα αντιβιοτικά είναι καλοί μας φίλοι.

Λίγα λόγια για τις καταιγίδες

Οι καταιγίδες μπορούν να δημιουργηθούν από 3 παράγοντες: την υγρασία που επικρατεί, την ασταθή ατμόσφαιρα (δηλαδή, να υπάρχει αρκετός ζεστός αέρας κάτω από πιο κρύα αέρια μάζα) και την ανυψωτική δύναμη (θερμότητα). Η καταιγίδα αποτελεί μια σειρά από ξαφνικές ηλεκτρικές εκκενώσεις, με κύρια χαρακτηριστικά τη ραγδαία βροχή ή το χαλάζι, τους ισχυρούς ανέμους, τις βροντές και τις αστραπές.

Πώς δημιουργείται ο κεραυνός;

Όλα ξεκινούν από έναν τεράστιο ηλεκτρικό σπινθήρα που μπορεί να δημιουργηθεί ανάμεσα σε δύο νέφη ή μεταξύ δύο τμημάτων του ίδιου νέφους, ή ανάμεσα στο νέφος και το έδαφος. Για να δημιουργηθεί μεγαλύτερη ηλεκτρική δραστηριότητα σε ένα νέφος, πρέπει αυτό να φτάσει στο επίπεδο παγοποίησης, δηλαδή στους 0 ℃.  

Οι επιστήμονες διαπιστώνουν το περίεργο φαινόμενο Blue Jet  

Οι επιστήμονες, λοιπόν, συνειδητοποίησαν καλύτερα την παρουσία του «σπινθήρα» που πυροδοτεί ένα είδος κεραυνού, που αποκαλούν «Blue jet». Ωστόσο, διαπίστωσαν ότι το περίεργο φαινόμενο είχε ξεκινήσει δυο χρόνια πριν (Φεβρουάριος 2019), όπου κάμερες και όργανα ανίχνευσης φωτός παρατήρησαν ένα μπλε φως μέσα σε μια καταιγίδα πάνω από τον Ειρηνικό Ωκεανό, κοντά στο νησί Nauru.

Ο Torsten Neubert, φυσικός στο Πολυτεχνείο της Δανίας, στο Kongens Lyngby, αποκαλεί αυτό το περίεργο φαινόμενο «μπλε έκρηξη». Το Blue Jet, λοιπόν, παρουσιάστηκε σαν ένα φλας το οποίο είχε διάρκεια 10 μικροδευτερολέπτων κοντά στην κορυφή του σύννεφου και ύψος που έφτανε τα 16 χιλιόμετρα. Η έκρηξη του μπλε φωτός παρουσιάστηκε στην περιοχή της στρατόσφαιρας, φτάνοντας σε συνολικό ύψος 52 χιλιόμετρα μέσα σε εκατοντάδες χιλιοστά του δευτερολέπτου.

Η σπίθα που δημιούργησε το μπλε φως (Blue jet) μπορεί να ήταν ένα ξεχωριστό είδος ηλεκτρικής εκκένωσης μικρής εμβέλειας μέσα στην καταιγίδα, λέει ο Neubert.

Οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει στοιχεία για τέτοιες, υψηλής ενέργειας και μικρής εμβέλειας, εκκενώσεις, σε παλμούς ραδιοκυμάτων από καταιγίδες που εντοπίζονται από επίγειες κεραίες, αλλά μέχρι εκείνη την στιγμή δεν είχε απαντηθεί από τους επιστήμονες γιατί συμβαίνει αυτό το φαινόμενο.

Πώς εκδηλώνεται τελικά το φαινόμενο Blue Jet

Οι επιστήμονες κατέληξαν στις εξής παρατηρήσεις:

Το μπλε φως που εκπέμπεται στην περιοχή της στρατόσφαιρας, μπορεί να φτάσει σε ύψος έως περίπου 50 χιλιόμετρα σε λιγότερο από ένα δευτερόλεπτο. Ενώ ένας συνηθισμένος κεραυνός διεγείρει ένα μείγμα αερίων στην κατώτερη ατμόσφαιρα, παίρνοντας μια λευκή απόχρωση, οι μπλε πίδακες διεγείρουν κυρίως το άζωτο που υπάρχει στην στρατόσφαιρα για να τους δώσει την μπλε τους απόχρωση.

Τα «Blue jets» παρατηρούνται από το έδαφος και από τα αεροσκάφη για χρόνια, αλλά είναι δύσκολο να ειπωθεί πώς σχηματίζονται χωρίς να φτάσουν πάνω από τα σύννεφα. Αναφορές ερευνητών στο διαδίκτυο στις 20 Ιανουαρίου 2021, παρουσίασαν ότι όργανα του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού έχουν εντοπίσει ένα μπλε φως που προκύπτει από μια εξαιρετικά σύντομη, φωτεινή έκρηξη ηλεκτρικής ενέργειας κατά την κορύφωση μιας καταιγίδας.

Η κατανόηση των «Blue jets» και άλλων φαινομένων που βρίσκονται πάνω από την ατμόσφαιρα και σχετίζονται με καταιγίδες, όπως τα «sprites» και τα elves, είναι σημαντική. Τέτοια στοιχεία μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο ταξιδεύουν τα ραδιοκύματα μέσω του αέρα (τεχνολογίες επικοινωνιών), λέει ο φυσικός της Penn State, Victor Pasko.

Το περίεργο φαινόμενο προβλημάτισε πολύ τους επιστήμονες που έψαχναν να βρουν την προέλευσή του. Ύστερα από δυο χρόνια διαρκών ελέγχων και παρατηρήσεων, η απάντηση για τον τρόπο δημιουργίας αυτού του παράξενου μπλε φωτός στην επιφάνεια της στρατόσφαιρας είναι πλέον κατανοητή από όλους όσοι μελετούν το διάστημα. Ωστόσο, αυτά τα φαινόμενα που οι απλοί άνθρωποι δεν μπορούν να δουν ζωντανά, δημιουργούν την περιέργεια και το θαυμασμό για το τι άλλο υπάρχει στον φανταστικό κόσμο του πλανήτη.   

Το φάρμακο για τη νόσο του Alzheimer

Ύστερα από έρευνες που έγιναν πειραματικά σε ποντίκια, το φάρμακο φάνηκε πως είχε θετικά αποτελέσματα όσον αφορά την νόσο του Alzheimer. Οι προμελέτες δίνουν στοιχεία για το κατά πόσο η συγκεκριμένη θεραπεία μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σε ανθρώπους. Οι επιστήμονες είναι αισιόδοξοι με τα μέχρι τώρα αποτελέσματα και ελπίζουν ότι θα πετύχουν. 

Η γιατρός Ana Maria Cuervo, την δεκαετία του ’90, ανακάλυψε ότι ο εγκέφαλος του ανθρώπου έχει την δυνατότητα να καθαρίζει από ανεπιθύμητες πρωτεΐνες. Αυτό γίνεται με τη μεσολάβηση της συπερόνης (CMA)· μια διαδικασία γνωστή ως αυτοφαγία.

Σύμφωνα με τη γιατρό, όσο ο άνθρωπος μεγαλώνει ηλικιακά, αυτή η διαδικασία αρχίζει να περιορίζεται. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να αυξάνεται ο κίνδυνος συσσώρευσης ανεπιθύμητων πρωτεϊνών, σε αδιάλυτη μορφή, οι οποίες βλάπτουν τα κύτταρα του εγκεφάλου.

Η αρχή του πειράματος

Όλα ξεκίνησαν από το ερώτημα αν η μειωμένη CMA επηρεάζει τελικά τα κύτταρα. Για να αποδειχθεί ο ισχυρισμός των επιστημόνων, αποφάσισαν να πειραματιστούν σε ένα ποντίκι, χωρίς αυτό να έχει CMA μέσα στους διεγερτικούς νευρώνες του εγκεφάλου του.

Τα αποτελέσματα δεν άργησαν να φανούν: Παρουσιάστηκε βραχυπρόθεσμη απώλεια μνήμης, μειωμένη ικανότητα για περπάτημα και άλλα προβλήματα που είναι συμπτώματα στην ασθένεια.

Επιπλέον, η απουσία CMA διατάραξε βαθιά την πρωτεόσταση, την ικανότητα δηλαδή των κυττάρων να ρυθμίζουν τις πρωτεΐνες που περιέχουν. Συμπερασματικά, οι πρωτεΐνες που δεν κατάφεραν να διαλυθούν, έγιναν τοξικά σωματίδια για τα κύτταρα.

Οι επιστήμονες επικεντρώθηκαν στη δραστηριότητα της CMA στους νευρώνες του ιππόκαμπου (την περιοχή του εγκεφάλου που είναι ζωτικής σημασίας για τη μνήμη και τη μάθηση). Διαπίστωσαν ότι η δραστηριότητα CMA σε αυτούς τους νευρώνες μειώθηκε σημαντικά.

Αποτελέσματα του πειράματος

Σύμφωνα με το πείραμα, η γιατρός Cuervo δήλωσε τα εξής: «Με βάση τα δεδομένα που ξέρουμε μέχρι σήμερα, όταν οι άνθρωποι φτάνουν στην ηλικία των 70 και 80, η CMA μειώνεται με φυσιολογικό τρόπο κατά 30% από το κανονικό της επίπεδο.

Ωστόσο, αν προκύψει σε αυτές τις ηλικίες κάποια νευροεκφυλιστική ασθένεια, η επίδρασή της στην κανονική πρωτεϊνική σύνθεση των εγκεφαλικών νευρώνων μπορεί να αποδειχθεί καταστροφική. Η μελέτη έδειξε ότι η ανεπάρκεια CMA συμβάλλει στην γέννηση της νόσου του Alzheimer και επιταχύνει σημαντικά την εξέλιξή της.

Oι πρωτεΐνες, που ονομάζονται συνοδoί, συνδέονται με κατεστραμμένες ή ελαττωματικές πρωτεΐνες στα κύτταρα του σώματος. Οι συνοδοί μεταφέρουν το φορτίο τους στα λυσοσώματα των κυττάρων τα οποία αφομοιώνουν και ανακυκλώνουν τα απόβλητα.

Ωστόσο, για να φέρουν με επιτυχία το φορτίο τους σε λυσοσώματα, οι συνοδοί πρέπει πρώτα να τοποθετήσουν το υλικό σε έναν υποδοχέα πρωτεΐνης που ονομάζεται LAMP2A. Ο υποδοχέας δημιουργείται από τις μεμβράνες των λυσοσωμάτων. Όσο περισσότεροι υποδοχείς LAMP2A υπάρχουν στα λυσοσώματα, τόσο μεγαλύτερο είναι το πιθανό επίπεδο δραστικότητας CMA.

Η λειτουργία του φαρμάκου

Η ομάδα του Albert Einstein College of Medicine ανέπτυξε ένα νέο φάρμακο που φαίνεται πως έχει προοπτικές να καταπολεμήσει τη νόσο του Alzheimer. Το νέο φάρμακο ονομάζεται CA και κύρια λειτουργία του είναι η αύξηση του αριθμού αυτών των υποδοχέων LAMP2A.

Η γιατρός Cuervo δήλωσε ότι: «Το φάρμακο CA θα βοηθήσει στην απαλλαγή των τοξικών πρωτεϊνών από την διαδικασία της CMA και θα αποκαταστήσει τα επίπεδα LAMP2A»

Οι ερευνητές δοκίμασαν την CA σε δύο διαφορετικά ποντίκια με την νόσο του Alzheimer. Και στις δύο, οι δόσεις CA που χορηγήθηκαν σε διάστημα τεσσάρων έως έξι μηνών, βελτίωσαν τη μνήμη και μείωσαν  την κατάθλιψη και το άγχος.

Εν κατακλείδι, το φάρμακο για τη νόσο του Alzheimer, για όσο διάστημα χορηγήθηκε, δεν έδειξε να επηρεάζει κάποιο άλλο ζωτικό όργανο. Αυτό γεμίζει αισιοδοξία τους επιστήμονες και πλέον η αντιμετώπιση για την νόσο είναι εφικτή.

Πηγές: 1 & 2

Αλλά πριν μιλήσουμε για τις πρώτες κινήσεις του Πέρσι, ας θυμηθούμε ένα ρόβερ που ξεπέρασε κάθε προσδοκία και άνοιξε τον δρόμο για αυτές τις εξελίξεις. 

Ο προκάτοχος που βρήκε το νερό 

Το ρόβερ Opportunity (μαζί με το δίδυμό του, Spirit) εξερεύνησε τον Κόκκινο Πλανήτη για περισσότερα από 14 χρόνια, τη στιγμή που οι επιστήμονες της NASA υπολόγιζαν πως η διάρκεια ζωής του θα ήταν 90 sols, δηλαδή 90 αρειανές ημέρες – όπως ίσως μαντέψατε ήδη.

Το Opportunity «σώπασε» οριστικά στις 10 Ιουνίου του 2018, όταν βρέθηκε μέσα σε μια από τις ισχυρότερες ανεμοθύελλες που είχαν παρατηρηθεί ποτέ στον Άρη, με αποτέλεσμα η σκόνη να καλύψει τους ηλιακούς συλλέκτες του. Η ομάδα που ήταν υπεύθυνη για την αποστολή έκανε αρκετές απόπειρες να «ξυπνήσει» το ρόβερ, όμως είχε έρθει η ώρα του αποχαιρετισμού.

Κάπως έτσι ολοκληρώθηκε μια από τις πιο επιτυχημένες  διαστημικές αποστολές, καθώς το ρόβερ της NASA συγκέντρωσε πολλές σημαντικές πληροφορίες για την επιφάνεια του πλανήτη και την ατμόσφαιρά του· πληροφορίες που είναι νευραλγικές για τον σχεδιασμό μελλοντικών αποστολών. Ίσως ακόμη και για επανδρωμένες αποστολές εξερεύνησης. 

Μια από τις πιο κομβικές ανακαλύψεις του Opportunity ήταν πως κάποτε υπήρξε νερό και, πιθανώς, συνθήκες που επέτρεπαν την ανάπτυξη ζωής στον Άρη. 

Μετά και από το ρόβερ Curiosity, το οποίο βρίσκεται ακόμη στον πλανήτη και είχε ως κύρια αποστολή τον εντοπισμό άλλων συστατικών που θα ήταν απαραίτητα για την ύπαρξη ζωής σε αυτόν, σειρά είχε το Perseverance. 

Το πρώτο test drive της NASA στον Πέρσι

Τα πρώτα τεστ ήταν πολύ σημαντικά, ώστε να διαπιστωθεί αν όλα λειτουργούσαν σωστά ή αν υπήρξε οποιαδήποτε βλάβη κατά την προσεδάφιση. Ο Πέρσι έπρεπε να «ζεσταθεί», κατά κάποιον τρόπο, και να προσαρμοστεί στο νέο του περιβάλλον, πριν ξεκινήσει την εξόρμησή του στον αφιλόξενο Άρη.  

Το ρόβερ της NASA κινήθηκε για πρώτη φορά στην επιφάνεια του πλανήτη στις 5 Μαρτίου. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, ανταποκρίθηκε πολύ καλά στις εντολές του και διέσχισε 6.5 μέτρα σε 33 λεπτά. Συγκεκριμένα, κινήθηκε 4 μέτρα προς τα μπρος, γύρισε στα αριστερά και έκανε όπισθεν για άλλα 2.5 μέτρα. Όταν η εξερεύνηση ξεκινήσει κανονικά, θα μπορεί να διανύσει συνολικά 200 μέτρα κάθε μέρα. 

Το Pererverance θα διασχίσει τον κρατήρα Jezero που ήταν αρχαία λίμνη και δέλτα ποταμού και όπου είναι πιθανό να υπήρχαν μορφές ζωής δισεκατομμύρια χρόνια πριν. 

Παρά το γεγονός ότι το σώμα του έχει τον ίδιο σχεδιασμό με εκείνο του Curiosity, είναι πολύ πιο εξελιγμένο και διαθέτει βελτιωμένα συστήματα κίνησης, κάτι που σημαίνει ότι μπορεί να κινείται για πολύ περισσότερη ώρα. Δηλαδή, μπορεί να κινείται και να σκέφτεται τη διαδρομή ταυτόχρονα, χωρίς να χρειάζεται να σταματά κάθε τόσο, όπως το Curiosity. 

Ένα ακόμη σημαντικό τεστ που είχε λάβει χώρα πριν από δύο εβδομάδες ήταν το τέντωμα του ρομποτικού χεριού του Πέρσι στο οποίο περιλαμβάνονται τα εργαλεία που θα τον βοηθήσουν να συλλέξει γεωλογικά δείγματα.  

Πού βρίσκεται ο Πέρσι; 

Το Perseverance διαθέτει 23 κάμερες, περισσότερες σε σχέση με όσες υπήρχαν σε κάθε άλλη διαπλανητική αποστολή. Χάρη σε αυτές, παρακολουθήσαμε εντυπωσιακές εικόνες από την προσεδάφιση και το ρόβερ συνεχίζει να στέλνει άφθονο υλικό. Μάλιστα, το κοινό μπορεί να ψηφίσει απευθείας στον ιστότοπο της αποστολής της NASA την αγαπημένη του φωτογραφία ανάμεσα σε όσες στέλνει το ρόβερ, ώστε να αναδειχθεί η επόμενη φωτογραφία της εβδομάδας. Αναμένουμε να δούμε τα αποτελέσματα αυτής της ψηφοφορίας! 

Επίσης, μπορείτε να «κατασκοπεύσετε» τον Πέρσι, χρησιμοποιώντας τον διαδραστικό χάρτη που σας δείχνει τη διαδρομή του.  

Υπάρχουν πολλές θεωρίες που έχουν επιχειρήσει να εξηγήσουν τη λειτουργία των ονείρων και τους λόγους που ονειρευόμαστε, αλλά όπως και να το κάνουμε, πρόκειται για έναν τομέα που είναι δύσκολο να μελετηθεί. Οι επιστήμονες δεν έχουν να αναλύσουν κάτι απτό και συνήθως βασίζονται σε όσα περιγράφουν οι άνθρωποι για τα όνειρά τους. Ωστόσο, μπορεί οι πληροφορίες που δίνουν να μην είναι πάντοτε ακριβείς.

Πώς θα ήταν, όμως, αν μπορούσαν να «μπουν» στα όνειρα των ανθρώπων;

Η έρευνα με τα διαυγή (ή συνειδητά) όνειρα

Η έρευνα, της οποίας ηγήθηκαν επιστήμονες του Northwestern University, ανέδειξε πως οι συμμετέχοντες που έβλεπαν ένα διαύγες όνειρο (lucid dream), δηλαδή που γνώριζαν πως ονειρεύονταν, μπορούσαν να «συζητήσουν» σε πραγματικό χρόνο με τους ερευνητές που τους έκαναν διάφορες – ακόμη και απλές μαθηματικές- ερωτήσεις.

Ένας στους δύο ανθρώπους έχει δει κάποια στιγμή στη ζωή του ένα διαυγές όνειρο, αν και γενικώς τέτοια όνειρα σπανίζουν. Ωστόσο, η ικανότητα του να αναγνωρίζει κάποιος ότι ονειρεύεται μπορεί να βελτιωθεί με εξάσκηση και να βοηθήσει τον ονειρευόμενο να ελέγξει περισσότερα στοιχεία όσο βρίσκεται σε αυτήν την κατάσταση.

Στην έρευνα που έγινε από 4 ανεξάρτητες ομάδες, με διαφορετικές προσεγγίσεις, στα πανεπιστήμια Northwestern των ΗΠΑ, της Σορβόννης στη Γαλλία, του Όσναμπρουκ της Γερμανίας και στο Ράντμπουντ της Ολλανδίας έλαβαν μέρος 36 συμμετέχοντες.

Όπως αναφέρει ο γνωστικός νευροεπιστήμονας, Benjamin Baird, του Πανεπιστημίου του Ουισκόνσιν-Μάντισον: «Αυτή η δουλειά θέτει υπό αμφισβήτηση τους θεμελιώδεις ορισμούς του ύπνου». Δηλαδή, το γεγονός ότι ο ύπνος ορίζεται πάντα ως μια κατάσταση στην οποία ο εγκέφαλός μας δεν έχει καμία επαφή με το εξωτερικό περιβάλλον.

Το Όνειρο και οι δοκιμές

Οι ερευνητές εκπαίδευσαν τους συμμετέχοντες στο πώς να αναγνωρίζουν ότι ονειρεύονταν, χρησιμοποιώντας εξωτερικά ερεθίσματα, όπως ήχους ή φώτα. Αυτά τα σήματα θα ενημέρωναν τους συμμετέχοντες ότι βρίσκονταν σε κάποιο όνειρο.

Κατά τη διάρκεια των συνεδριών, μελέτησαν τη δραστηριότητα του εγκεφάλου, τις κινήσεις των ματιών και τις συσπάσεις του προσώπου, όσο οι συμμετέχοντες βρίσκονταν σε φάση ύπνου REM (Rapid Eye Movement).

Εκείνοι έπρεπε να κάνουν ένα προσυμφωνημένο σήμα ώστε να δηλώσουν πως έβλεπαν ένα διαυγές όνειρο και τότε οι ερευνητές τους έκαναν απλές ερωτήσεις που μπορούσαν να απαντηθούν με ένα «ναι» ή ένα «όχι», ή τους έδιναν να λύσουν απλά μαθηματικά προβλήματα.

Για να απαντήσουν οι ονειρευόμενοι χρησιμοποιούσαν ξανά προσυμφωνημένα σήματα. Για παράδειγμα, χαμογελούσαν ή κουνούσαν τα μάτια τους ώστε να δηλώσουν έναν αριθμό.

Τα αποτελέσματα

Έγιναν 158 ερωτήσεις στους συμμετέχοντες οι οποίοι απάντησαν σωστά κατά 18.6%, ενώ έδωσαν λάθος απαντήσεις στο 3.2% των ερωτήσεων. Το 17.7% των απαντήσεων δεν ήταν ξεκάθαρο, ενώ το 60.8% των ερωτήσεων δεν απαντήθηκε. Το σίγουρο είναι πως αποδείχθηκε ότι η επικοινωνία είναι εφικτή.

Η Karen Konkoly, κύρια συγγραφέας της μελέτης, ευελπιστεί ότι η τεχνική που χρησιμοποίησαν θα μπορέσει να λειτουργήσει θεραπευτικά, ώστε οι άνθρωποι να αντιμετωπίζουν καλύτερα, μέσα από τα όνειρα, ψυχικά τραύματα, το άγχος και την κατάθλιψη.

Όπως ανέφερε ο Baird, είναι πιθανό αυτοί οι «διάλογοι» να βοηθήσουν σημαντικά τους ονειρευόμενους να λύσουν προβλήματα, να μάθουν νέες ικανότητες ή να σκεφτούν δημιουργικές ιδέες. Αν και το όλο εγχείρημα θυμίζει κάτι από επιστημονική φαντασία, σίγουρα αποτελεί μια σημαντική ανακάλυψη που δύναται να οδηγήσει σε καλύτερη κατανόηση των ονείρων.

Όπως και να έχει, οι επιστήμονες έκαναν ένα σημαντικό βήμα πιο κοντά στο να κατανοήσουν έναν κόσμο που κατασκευάζεται εξ ολοκλήρου τόσο από τις αναμνήσεις, όσο και από την ίδια την φαντασία των ανθρώπων. Συμπληρωματικά πειράματα της ομάδας στοχεύουν στο να εντοπίσουν συνδέσεις μεταξύ των ονείρων και του τρόπου με τον οποίο επεξεργαζόμαστε οι ίδιοι τις αναμνήσεις μας.